Ο έρπητας ζωστήρας, γνωστός και ως “ζωστήρας”, είναι μια επώδυνη δερματική εκδήλωση που προκαλείται από την επανενεργοποίηση του ίδιου ιού που προκαλεί την ανεμοβλογιά. Παρόλο που είναι συχνότερος σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε, ιδιαίτερα σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
Ο έρπητας ζωστήρας προκαλείται από τον ιό της ανεμευλογιάς-ζωστήρα (VZV). Μετά από μια λοίμωξη ανεμοβλογιάς, ο ιός παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση στον οργανισμό και μπορεί να επανενεργοποιηθεί χρόνια αργότερα. Καταστάσεις όπως έντονο στρες, έντονη συναισθηματική φόρτιση και χαμηλό ανοσοποιητικό μπορούν να πυροδοτήσουν τη λοίμωξη. Συγκεκριμένα, άτομα άνω των 50 ετών και εκείνα με χρόνια νοσήματα ή υπό ανοσοκατασταλτική αγωγή διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για σοβαρότερη νόσο και επιπλοκές.
Η συχνότερη και πιο εξουθενωτική επιπλοκή του έρπητα ζωστήρα είναι η μεθερπητική νευραλγία, ένας χρόνιος πόνος που επιμένει μετά την υποχώρηση του εξανθήματος. Για την πρόληψή της, πέρα από την έγκαιρη αντιική αγωγή, κρίσιμο ρόλο παίζει ο εμβολιασμός. Για την αντιμετώπιση της νευραλγίας, διατίθενται τοπικά σκευάσματα (π.χ. επιθέματα λιδοκαΐνης) και συστηματικά φάρμακα, όπως τα αντιεπιληπτικά γκαμπαπεντίνη και πρεγκαμπαλίνη.
Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία είναι κρίσιμες. Η διάγνωση γίνεται συνήθως κλινικά, με βάση το χαρακτηριστικό επώδυνο εξάνθημα.
- Αντιικά φάρμακα: Η θεραπεία εκλογής περιλαμβάνει αντιιικά, όπως η φαμσικλοβίρη. Η έναρξη της αγωγής εντός 72 ωρών από την εμφάνιση του εξανθήματος είναι καθοριστική για να μειωθεί η σοβαρότητα της λοίμωξης, η διάρκεια του εξανθήματος και η ένταση του πόνου.
- Διαχείριση πόνου: Η αντιμετώπιση του οξέος πόνου είναι εξίσου σημαντική και μπορεί να περιλαμβάνει αναλγητικά.
Πρόληψη μέσω εμβολιασμού – Ο εμβολιασμός αποτελεί το πιο αποτελεσματικό μέσο πρόληψης. Στη χώρα μας συστήνεται η χρήση του ανασυνδυασμένου εμβολίου (RZV): Συνιστάται ιδιαίτερα για άτομα άνω των 50 ετών και για άτομα ≥18 ετών με ανοσοανεπάρκεια. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να χορηγηθεί ταυτόχρονα με άλλα εμβόλια (π.χ. γρίπης, COVID-19, πνευμονιόκοκκου) χωρίς να μειώνεται η αποτελεσματικότητά του ή να αυξάνεται η συχνότητα ανεπιθύμητων ενεργειών.Ο εμβολιασμός συνιστάται ανεξάρτητα από το αν κάποιος έχει ήδη νοσήσει από έρπητα ζωστήρα, καθώς η επανεμφάνιση είναι δυνατή. Μάλιστα, μελέτες δείχνουν ότι ο εμβολιασμός σε άτομα με προηγούμενο ιστορικό νόσησης είναι ασφαλής και ενισχύει σημαντικά τα επίπεδα αντισωμάτων.
Εν κατακλείδι, ο έρπητας ζωστήρας είναι μια σοβαρή πάθηση που μπορεί να προληφθεί και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Η έγκαιρη αντιική θεραπεία και, κυρίως, η πρόληψη μέσω εμβολιασμού, ιδίως σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ή με υποκείμενα νοσήματα, είναι τα πιο ισχυρά όπλα στη φαρέτρα μας για τη μείωση της επίπτωσης και των επιπλοκών της νόσου.
‘Αλλες σημαντικές επιπλοκές αποτελούν:
Ο οφθαλμικός Έρπητας Ζωστήρας
Εάν ο έρπητας προσβάλλει τον οφθαλμικό κλάδο του τριδύμου νεύρου (το νεύρο του προσώπου), τότε εμφανίζεται εξάνθημα γύρω από το μάτι, το βλέφαρο και την άκρη της μύτης. Μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή φλεγμονή του κερατοειδούς (κερατίτιδα), επιπεφυκίτιδα, ραγοειδίτιδα, γλαύκωμα, ακόμα και σε μόνιμη απώλεια όρασης, εάν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα και επιθετικά από οφθαλμίατρο.
To σύνδρομο Ramsay Hunt (Ερπητική παράλυση προσώπου)
Εμφανίζεται όταν ο ιός προσβάλλει το προσωπικό νεύρο κοντά στο αφτί. Παρατηρείται συνήθως παράλυση των μυών του ενός μισού του προσώπου (σαν αυτή της Bell’s παράλυσης), συνοδευόμενη από επώδυνες φυσαλίδες μέσα στο αυτί (στον έξω ακουστικό πόρο) και συχνά απώλεια γεύσης στα δύο μπροστινά τρίτα της γλώσσας. Μπορεί να αφήσει μόνιμη ασυμμετρία στο πρόσωπο.
Οι Νευρολογικές Επιπλοκές (σπάνιες αλλά εξαιρετικά σοβαρές)
Σε άτομα με βαριά ανοσοκαταστολή (π.χ. μεταμοσχευμένοι, ασθενείς υπό χημειοθεραπεία), ο ιός μπορεί να διασπαρεί πέρα από το δέρμα και να προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα:
- Ασηπτική μηνιγγίτιδα: Φλεγμονή των μηνίγγων (των υμένων που καλύπτουν τον εγκέφαλο), με έντονους πονοκεφάλους, πυρετό και δυσκαμψία του αυχένα.
- Εγκεφαλίτιδα: Φλεγμονή του ίδιου του εγκεφαλικού παρεγχύματος, που μπορεί να προκαλέσει σύγχυση, παραισθήσεις, επιληπτικές κρίσεις και εστιακά νευρολογικά ελλείμματα.
- Εγκεφαλικό επεισόδιο (Αγγειίτιδα): Ο ιός μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή στα τοιχώματα των εγκεφαλικών αρτηριών, οδηγώντας σε θρόμβωση και ισχαιμικό ΑΕΕ. Αυτό έχει περιγραφεί κυρίως μετά από οφθαλμικό ζωστήρα, μήνες μετά το οξύ επεισόδιο.
Για την ελαχιστοποίηση των ανωτέρω επιπλοκών, συστήνονται:
- Άμεση αντιική αγωγή (εντός 72 ωρών): Όσο πιο γρήγορα ξεκινήσει η βαλακυκλοβίρη ή η φαμσικλοβίρη, τόσο λιγότερη καταστροφή προκαλείται στα νεύρα και τόσο μικρότερος ο κίνδυνος μεθερπητικής νευραλγίας.
- Εμβολιασμός: Το ανασυνδυασμένο εμβόλιο (Shingrix) μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης έρπητα ζωστήρα κατά >90% και, ακόμα κι αν κάποιος νοσήσει, μειώνει δραστικά τον κίνδυνο μεθερπητικής νευραλγίας.
- Αποφυγή νοσοκομείων – στενής επαφής: Τα άτομα με ενεργό εξάνθημα μπορούν να μεταδώσουν τον ιό σε ανεμβολίαστα άτομα, προκαλώντας ανεμοβλογιά (όχι ζωστήρα), η οποία μπορεί να είναι επικίνδυνη για εγκύους και νεογνά.
